КОНЦЕПТ ВТОМА ВІД ВІЙНИ У НІМЕЦЬКОМОВНОМУ ДИСКУРСІ: ЛІНГВОКОГНІТИВНИЙ І ДИСКУРСИВНО-СТРАТЕГІЧНИЙ АСПЕКТИ

Ключові слова: Kriegsmüdigkeit, Ukrainemüdigkeit, лінгвоконцептологія, медійний дискурс, стратегічна комунікація, фреймінг, когнітивістика, німецька мова

Анотація

У статті досліджено концепт ВТОМА ВІД ВІЙНИ та його німецькомовні вербалізації Kriegsmüdigkeit, kriegsmüde й Ukrainemüdigkeit у сучасному медійному дискурсі. Метою є моделювання когнітивної структури концепту, з’ясування його семантичної відкритості, оцінної амбівалентності та дискурсивно-стратегічних функцій. Матеріал охоплює словникові дефініції, історичні джерела та німецькомовні медійні публікації. Застосовано контекстуально-семантичний, лінгвокогнітивний, фреймовий, дискурс-лінгвістичний і прагматичний методи. Встановлено, що ядро концепту формують ознаки тривалості війни, надмірного навантаження і виснаження ресурсів. Його периферія охоплює демотивацію, байдужість, дистанціювання, послаблення солідарності та скорочення допомоги. Досвід фізичної втоми метафорично переноситься на колективні й абстрактні суб’єкти: суспільство, державу, Європу, Захід, медіа та міжнародну спільноту. Семантична недовизначеність вислову дає змогу не називати суб’єкта втоми, її причини та політичних наслідків. Особливу увагу приділено композиту Ukrainemüdigkeit, який зміщує причинний акцент із війни та агресора на Україну як країну-жертву, хоча в критичних контекстах використовується для делегітимації байдужості. Виокремлено дескриптивну, емпатизаційну, діагностичну, легітимаційну, делегітимаційну, мобілізаційну, пропагандистську та перформативну функції. Доведено, що повторення вислову може не лише описувати, а й нормалізувати очікування послаблення підтримки України. Наукова новизна полягає в поєднанні когнітивного моделювання та функціональної типології стратегічних уживань вислову, що дає змогу розкрити механізми мовного конструювання суспільних настроїв і політичної відповідальності в умовах російської агресії.

Посилання

1. Arnold J. Trump Administration Is Tired of War, Tired of Peace Talks with Russia, Ukraine. The Washington Stand. 2025. URL: https://washingtonstand.com/commentary/trumpadministration-is-tired-of-war-tired-of-peacetalks-with-russia-ukraine (05.05.2025).
2. Cicero M. T. De Senectute, De Amicitia, De Divinatione / trans. by W. A. Falconer. Cambridge, MA : Harvard University Press, 1923.
3. Domradio.de. Moskauer Patriarch bemängelt „Kriegsmüdigkeit“ in Russland. 2024. URL: https://www.domradio.de/artikel/moskauerpatriarch-bemaengelt-kriegsmuedigkeit-russland (05.05.2025).
4. Dunz K. Krieg in der Ukraine: Die Kriegsmüdigkeit des Westens ist Putins mächtigste Waffe. RedaktionsNetzwerk Deutschland. 2022. URL: https://www.rnd.de/politik/krieg-in-der-ukrainedie-kriegsmuedigkeit-des-westens-ist-putinsmaechtigste-waffe-6Q26KCGKCFGMBLTBOB5Q4KFFC4.html (05.05.2025).
5. Dyakiv, Khrystyna (2025): Kriegsmüdigkeit. In: Diskursmonitor. Glossar zur strategischen Kommunikation in öffentlichen Diskursen. Hg. von der Forschungsgruppe Diskursmonitor und Diskursintervention. Veröffentlicht am 29.08.2025. Online unter: https://diskursmonitor.de/glossar/kriegsmuedigkeit/.
6. Gesellschaft für deutsche Sprache. Kleines Lexikon Krieg und Sprache: Russland–Ukraine. URL: https://gfds.de/kleines-lexikon-krieg-undsprache/ (05.05.2025).
7. Johnson D. Militärische Unterstützung für Kyjiw: Keine Spur von Ukrainemüdigkeit. taz – die tageszeitung. 2024. URL: https://taz.de/Militaerische-Unterstuetzung-fuer-Kyjiw/!5991842/ (05.05.2025).
8. Kraus K. Die Fackel. 1918. Heft 474–483. S. 153.
9. Oertel B. Verschärfte Mobilmachung in der Ukraine: Zunehmend kriegsmüde. taz – die tageszeitung. 2024. URL: https://taz.de/Verschaerfte-Mobilmachung-in-der-Ukraine/!5999179/ (05.05.2025).
10. OÖLA – Oberösterreichisches Landesarchiv. Geheime Präsidialakten 1915–1921, Briefwechsel zwischen Toggenburg und Meran. 1917.
11. Tröger M. Kriegstüchtig als Leitbild? Institut für Sozialwissenschaftliche Forschung e. V. 2024. URL: https://www.isw-muenchen.de/onlinepublikatioen/texte-artikel/5356-kriegstuechtigals-leitbild (05.05.2025).
12. Unterstöger H. Sprachlabor: Kriegsmüdigkeit. Süddeutsche Zeitung. 2024. URL: https://www.sueddeutsche.de/kolumne/sprachlabordeutsche-sprache-kriegsmuedigkeit-li.3138669 (05.05.2025).
13. Vogel F. Freund- und Feind-Begriffe. Diskursmonitor. Glossar zur strategischen Kommunikation in öffentlichen Diskursen. 2022. URL: https://diskursmonitor.de/glossar/freundund-feind-begriffe (05.05.2025).
14. Vogel F., Deus F. (Hrsg.). Diskursintervention. Normativer Maßstab der Kritik und praktische Perspektiven zur Kultivierung öffentlicher Diskurse. Wiesbaden : Springer VS, 2020.
15. Walter R. „Kriegsmüde“. Weltexpresso. 2025. URL: https://weltexpresso.de/index.php/zeitgesehen/33981-kriegsmuede (05.05.2025).
16. Wehling E. Politisches Framing. Wie eine Nation sich ihr Denken einredet – und daraus Politik macht. Köln : Herbert von Halem Verlag, 2016.
17. YouTube. Kriegstüchtig oder kriegsmüde? – Würde die NATO-Front im Kampf gegen die Russen kollabieren? 2024. URL: https://www.youtube.com/watch?v=COdD1OyRR44 (05.05.2025).
18. ZDF. Boris Pistorius-Interview: Was nun? ZDF Mediathek. 2024. URL: https://www.zdf.de/video/magazine/berlin-direkt-104/borispistorius-interview-was-nun-100 (05.05.2025).
Опубліковано
2026-11-18
Як цитувати
Дяків, Х. Ю. (2026). КОНЦЕПТ ВТОМА ВІД ВІЙНИ У НІМЕЦЬКОМОВНОМУ ДИСКУРСІ: ЛІНГВОКОГНІТИВНИЙ І ДИСКУРСИВНО-СТРАТЕГІЧНИЙ АСПЕКТИ. Нова філологія, (103), 47-53. https://doi.org/10.26661/2414-1135-2026-103-6
Розділ
Статті